Gimnazjum w Radzi這wie

Dzi jest: 01 listopada, sobota. Imieniny: Wszystkich 安i皻ych, Andrzeja, Cezarego, Wrocis豉wa

Polecamy: Galerie zdj耩 · Ksi璕a Go軼i · Testy ruchu drogowego · Zdj璚ia klas · Kronika · Biblioteka · Dodaj artyku · Sport · Absolwenci gimnazjum · Dokumenty · S這wnik gwary uczniowskiej · e-grajewo· Gmina Radzi堯w na starej fotografii · Filmy
Jeste: Gmina Radzi堯w» Historia Gminy Radzi堯w

Zmiany w serwisie Gimnazjum Radzi堯w: 31-10-2014     Twitter Youtube Facebook

Valid HTML 4.01 Transitional

Wrota Podlasia

katalog stron internetowych www

Historia Gminy Radzi堯w

Dawne miasto, obecnie wie, siedziba GRN w pow.grajewskim, le篡 przy uj軼iu rzeki S逝czy i Wissy w po逝dniowo-wschodniej cz窷ci powiatu, w odleg這軼i 27 km od Grajewa. W przesz這軼i Radzi堯w by znacznym miastem, siedzib s康u ziemskiego i pow.radzi這wskiego w ziemi wiskiej, istniej帷ego od 1548 r. do III rozbioru. Do obecnych czas闚 zachowa miejskie rozplanowanie z du篡m rynkiem jako o鈔odkiem zabudowy.
    Jeszcze w XIII wieku tereny le膨ce mi璠zy rzekami Biebrz, E趾iem i Wiss le瘸造 na granicy Polski i Ja獞ing闚. By豉 to pograniczna Ziemia Wizka, umocniona licznymi grodami obronnymi zbudowanymi z drzewa. Z czasem podzielono j na powiaty: Wizna, Radzi堯w i W御osz. Radzi堯w powsta w pobli簑 wczesno鈔edniowiecznego grodu (zachowane grodzisko we wsi Pie鎥i-Grodzisko), u przeprawy przez Kubr i Wiss na drodze z Mazowsza do Prus i do Grodna.W 1444 r. wie Radzi這wo by豉 w豉sno軼i Macieja Konopki, a przed 1462 r. W豉dys豉w, ksi捫e p這cki i wiski, przej掖 od niego Radzi堯w z 10 w堯kami ziemi. Nadania praw miejskich dokonali ksi捫皻a mazowieccy: Konrad III, Kazimierz III, Boles豉w V i Janusz II, w 1466 r. W XVI w. miasto obejmowa這 63 w堯ki ziemi; pod miastem znajdowa si m造n na S逝czy oraz ruda, czyli huta 瞠laza. W 1482 r. zosta豉 erygowana parafia. W 1494 w Radzi這wie by這 49 mieszczan z rodzinami. Przywileje nadaj帷e miastu ziemi, 陰ki ze wsi M軼ichy i las sp這n窸y w czasie wojny szwedzkiej; potwierdzi je Stanis豉w August w 1776 r. Rozkwit miejscowo軼i nale膨cej do starostwa wiskiego nast徙i w XVI w., a upadek w XVII w. W 1564 Radzi堯w liczy 309 dom闚 i 1854 mieszka鎍闚, a po naje寮zie szwedzkim tylko 40 dom闚 i zaledwie 100 mieszka鎍闚. W 1779 r. mia 85 dom闚 z 435 mieszka鎍ami. W 1827 r. by這 tu 101 dom闚 i 784 mieszka鎍闚, w 1858 roku 14 domy drewniane 1539 mieszka鎍闚 (658 砰d闚). Doch鏚 kasy miejskiej w 1858 roku wynosi 407 rs. 32 kop., ubezpieczenie dom闚 od ognia 20,950 rs. Odbywa這 si tutaj 5 jarmark闚. Ludno嗆 trudni豉 si rolnictwem. Prawa miejskie cofni皻o w 1869 r. W 1921 r. Radzi堯w liczy 259 dom闚 i 1983 mieszka鎍闚. W okresie mi璠zywojennym by造 w nim cegielnie, m造ny i olejarnia.
    Przed II wojn 鈍iatow istnia造 w Radzi這wie dwie szko造 篡dowskie. W pobli簑 obecnego budynku szko造 znajdowa si kirkut - cmentarz 篡dowski, kt鏎y w czasie ostatniej wojny zosta doszcz皻nie zniszczony. Istnia tak瞠 posterunek policji (najstarsze wzmianki o nim dotycz marca 1933 r.)     1 wrze郾ia 1939 r. Niemcy hitlerowskie rozpocz窸y agresj na Polsk. W dniach 6 i 7 wrze郾ia wojska polskie wycofa造 si z obszar闚 powiatu na lini obrony przebiegaj帷 wzd逝 Biebrzy i Narwi. Wojska hitlerowskie wkraczaj帷 na obszary powiatu dokona造 tu wielu zbrodni na ludno軼i cywilnej. 7 wrze郾ia na terenie Radzi這wa pojawi造 si oddzia造 20 dywizji dowodzonej przez gen.por. Wiktorina. Na pierwszym, wje盥瘸j帷ym do Radzi這wa, czo貪u Niemcy umie軼ili polskiego policjanta Nog. Kiedy pojazdy pancerne pojawi造 si na rynku, 穎軟ierze niemieccy seri strza堯w z karabinu maszynowego pozbawili 篡cia stoj帷ego spokojnie m篹czyzn w wieku oko這 45 lat - szewca Kazimierza Kosmowskiego. Okupacja niemiecka nie trwa豉 d逝go. Ju 21 wrze郾ia wojska hitlerowskie rozpocz窸y odwr鏒 na ustalon ze Zwi您kiem Radzieckim lini demarkacyjn. Rozpocz窸a si okupacja sowiecka. Po agresji Niemiec na ZSRR nasz powiat znalaz si ponownie pod okupacj niemieck.

   Na pocz徠ku okupacji Niemcy obeszli si szczeg鏊nie okrutnie z ludno軼i 篡dowsk. W ko鎍owych dniach czerwca, w lipcu i sierpniu 1941 r. na terenie pow. grajewskiego dzia豉這 Einsatzkommando 8, dowodzone przez Karla Strohammera- Grupa morderc闚 z tego oddzia逝 wymordowa豉 ludno嗆 篡dowsk Radzi這wa. Pewnego dnia przyjechali tam samochodami ci篹arowymi. Wyp璠zali z dom闚 na rynek wszystkich 砰d闚: m篹czyzn, kobiety i dzieci. Zebranych ludzi zaprowadzili do stodo造 Sutkowskiego. Drzwi stodo造 zamkni皻o, budynek oblano benzyn i podpalono. Rozleg si potworny krzyk 篡wcem palonych ludzi. Zgin窸o oko這 650 os鏏. Miejsce ka幡i upami皻nia tablica. Na cmentarzu znajduj si mogi造 穎軟ierzy polskich.
        "Akcj przeciwko 砰dom" przeprowadzi這 Einsatzkomando SS Zichenau-Schr飆tersburg. Zichenau nazywali niemieccy okupanci miasto Ciechan闚, Schr飆tersburg natomiast to P這ck. Komando SS otrzyma這 rozkaz zape軟ienia "pr騜ni bezpiecze雟twa policyjnego" w obszarze υm篡 i przeprowadzenia "czystki", jak to si m闚i這 w nazistowskim j瞛yku. Chodzi這 o wymordowanie 篡dowskiej ludno軼i. Marszruta morderc闚 z SS latem 1941 roku daje si dobrze zrekonstruowa zar闚no na podstawie niemieckich dokument闚, jak te dzi瘯i zeznaniom 鈍iadk闚: w ko鎍u czerwca Wizna, 5 lipca W御osz, 7 lipca Radzi堯w, 10 lipca Jedwabne. Dow鏚c Einsatzkomando Zichenau-Schr飆tersburg, by by造 komisarz kryminalny Hermann Schaper.

    W sierpniu 1941 r. utworzony zosta Amtskomisariat Radzi堯w, po przekazaniu administracji cywilnej teren闚 zaj皻ych przez Wehrmacht. Amtskomisarzem by Berth, jego zast瘼c do spraw rolnych Schulz. 畝ndarmeri dowodzi Otto Wider pochodz帷y z Magdeburga. Jego podkomendnymi byli: Josef Starck, z zawodu stolarz, Hans Staro軼iak, z zawodu krawiec, Hans H鏌n, Hille - pochodz帷y z Sudet闚 i Simnowitz. Nazwisk dalszych 瘸ndarm闚 z posterunku w Radzi這wie nie uda這 si ustali.Zamordowali oni na obszarach amtskomisariatu co najmniej 26 os鏏, zabrali do wi瞛ie i oboz闚 49 os鏏, przy czym a 27 utraci這 篡cie w katowniach hitlerowskich. Na roboty przymusowe do III Rzeszy i na kopanie okop闚 deportowano 119 os鏏, z czego zgin窸o w Niemczech 12 os鏏.A oto kilka przyk豉d闚 zbrodni pope軟ionych przez 瘸ndarmeri. W 1943 r. 瘸ndarmi Hans H鏌n i Hans Staro軼iak zamordowali Adama Zalca ze Szczuczyna. 22 lipca 1944 r. 瘸ndarmi H鏌n oraz Josef Starck, zatrzymali na mo軼ie w Dzierwanach Antoniego Brzostowskiego z Rydzewa Pieni捫ek. Przewie磧i go nast瘼nie wraz z bratem Aleksandrem do Radzi這wa i rozstrzelali na 篤irowni.W 1943 r., przy drodze prowadz帷ej z Radzi這wa do Karwowa, zamordowali 2 je鎍闚 radzieckich o nieznanych nazwiskach. Natomiast 9 lipca 1944 r. na szosie za wsi 疾bry zamordowali Jana Sierbi雟kiego, lat 18, J霩efa Karwowskiego, lat 40, rolinika i Maksyma Jonkajtysa, lat 30, nauczyciela ze Szczuczyna. Zw這ki zakopali na miejscu zbrodni i dopiero po wojnie odkopano je i przeniesiono na cmentarze w W御oszu i Szczuczynie.Najsilniej jednak bestialstwo 瘸ndarm闚 z Radzi這wa uzewn皻rzni這 si w trakcie rozprawy nad rodzin Czarneckich ze S逝cza. Zabieraj帷 Czarneckich z mieszkania kazali im spakowa baga podr璚zny twierdz帷, 瞠 zostan oni ewakuowani. Przewie幢i ich samochodem do Radzi這wa, przetrzymali przez noc w areszcie, a rankiem wywie幢i do lasu ko這 wsi 疾bry, gdzie Kazimierza i Iren rozstrzelali. C鏎eczk Czarneckich - Wand - licz帷 zaledwie rok zamordowali uderzeniami 這paty w g這w. Zw這ki zamordowanych pochowano na miejscu zbrodni.W tej samej miejscowo軼i, tj. we wsi S逝cz, uchylaj帷y si od rob鏒 przymusowych w Niemczech Czes豉w Lenda, licz帷y w tym czasie lat 20, dosta si w r璚e 瘸ndarm闚. Skatowali go do tego stopnia, 瞠 na skutek doznanych obra瞠 zmar bezpo鈔ednio po pobiciu .Ze S逝cza do oboz闚 i wi瞛ie zabrali 瘸ndarmi 15 m篹czyzn, wr鏂i z nich tylko jeden. Pozostali zgin瘭i w katowniach hitlerowskich. W鈔鏚 zamordowanych znale幢i si m.in. kierownik szko造 W豉dys豉w Sypniewski, w豉軼iciel folwarku Witold Chojnowski i szewc Stanis豉w Krajewski. Na roboty przymusowe do Niemiec i do kopania okop闚 zabrano z tej miejscowo軼i co najmniej 39 os鏏. Spo鈔鏚 nich 6 os鏏 zgin窸o w Niemczech, 1 zmar豉 bezpo鈔ednio po powrocie. Ze S逝cza 瘸ndarmi zabrali ponadto 15 zak豉dnik闚, kt鏎ych po trzymiesi璚znym przetrzymywaniu w wi瞛ieniu w Bia造mstoku zwolniono. Zak豉dnik闚 brano r闚nie z innych miejscowo軼i.Ze wsi M軼ichy na roboty przymusowe deportowano 54 osoby, przy czym 3 spo鈔鏚 nich zgin窸y, a 1 zmar豉. Masowe wywo瞠nie na roboty do III Rzeszy pozbawi這 wie m這dych, najbardziej warto軼iowych r彗 do pracy. Podobne deportacje odbywa造 si w wielu wsiach.Dnia 21 lipca 1944 r. w Rydzewie Pieni捫kach 瘸ndarmi z Radzi這wa rozstrzelali Tadeusza Wysockiego, lat 17, Apolinarego Petkowskiego, lat 32, Franciszka Same趾, lat 50, natomiast w grudniu tego roku Mieczys豉wa Tomaszewskiego, lat 33, rolnika. Ze wsi Borawskie zamordowano m篹czyzn, 2 osoby straci造 篡cie w hitlerowskich obozach koncentracyjnych.

    Do niedawna by w Radzi這wie barokowy ko軼i馧 drewniany (z 1793 r.). Zosta on w 1982 przeniesiony wraz z dzwonnic z drugiej po這wy XVIII w. do pobliskiej wsi Kramarzewo. Obecny murowany ko軼i馧 o nowoczesnej bryle architektonicznej zosta wzniesiony w latach 1978-1985. Ma on dwa poziomy, wie輳 o wysoko軼i 45 m oraz wsp馧czesny wystr鎩 o速arzy. Jednak瞠 zachowa造 si w nim zabytkowe stacje drogi krzy穎wej. Konsekracja nowo wybudowanego ko軼io豉 p.w. 安.Anny odby豉 si 10 listopada 1985 r. Dokona jej biskup Juliusz Paetz. 荑czesnym proboszczem parafii by ksi康z Witold Bruli雟ki. 11 listopada 1990 r. dokonano ods這ni璚ia odrestaurowanego Pomnika Niepodleg這軼i, gdy z orgina逝 pozosta jedynie obelisk. Orze stanowi帷y jeden z podstawowych element闚 znikn掖 w czasie wojny (wed逝g pewnych informacji zosta on zabrany przez lokalnych komunist闚), a tablica zosta豉 ukryta, a瞠by okupanci nie mieli informacji o nazwiskach Legionist闚 i ich rodzin. Staraniem miejscowej spo貫czno軼i zawi您any zosta Komitet Odbudowy Pomnika, w kt鏎ego sk豉d wchodzili: Franciszek Wysocki, Henryk Karwowski, Ryszard Sosnowski i J霩ef Trzonkowski. Wygl康 zaginionego or豉 zosta odtworzony na podstawie informacji zamieszkuj帷ego w Warszawie Andrzeja Wi郾iewskiego (fundatora tego pomnika w okresie mi璠zywojennym). Doinwestowania ca貫go przedsi瞝zi璚ia dokona w鎩t gminy - pan Kazimierz Gwiazdowski.      Zabytkowy ko軼i馧 鈍.Barbary pochodzi z II po這wy XVIII w. Mieszcz si w nim cenne p騧nogotyckie rze嬌y mazowieckie z ko鎍a XV w.(鈍. Jerzy i Za郾i璚ie NMP). Bli窺ze studium tych zabytk闚 wykazuje ich podobie雟two do figur O速arza Mariackiego dzie豉 Wita Stwosza. St康 przypuszczenie, 瞠 rze嬌y te by mo瞠 s dzie貫m kt鏎ego z licznych uczni闚 mistrza przyby貫go a do Radzi這wa. By mo瞠, 瞠 przywieziono je z Krakowa.

    Najcenniejszym jednak zabytkiem jest jego uk豉d urbanistyczny, maj帷y charakter wybitnie obronny. Ulice wybiegaj帷e z rog闚 rynku nie s proste, lecz tu przy wylocie skr璚aj pod k徠em prostym. Mia這 to na celu wstrzymanie rozp璠zonej kawalerii, kt鏎a wolno wyje盥瘸j帷 na rynek nie by豉 ju tak gro幡a dla pieszych mieszczan uzbrojonych w berdysze i topory.

Die deutschsprachige Version.

 
Uwaga Ostrze瞠nie:
Twoja przegl康arka nie pozwala na wykonywanie aktywnych skrypt闚 Java. Nie wszystkie elementy b璠 funkcjonowa造 poprawnie.
Jakie jest Twoje podej軼ie do nauki?
Staram si osi庵a najlepsze wyniki
Wystarczy, 瞠 zdam do nast瘼nej klasy
Uczy si, a po co?


Strona optymalizowana dla Mozilla Firefox 1280x1024x32
© 1999-2014 Gimnazjum w Radzi這wie, 19-213 Radzi堯w, ul. Sportowa 1, tel. (86)273-60-14
wykorzystanie materia堯w zamieszczonych na stronie bez zgody Webmastera zabronione.
Strona zosta豉 wygenerowana w 0.37 s.

QR Code

Strona korzysta z plik闚 cookie w celu realizacji us逝g zgodnie z Polityk Cookies.
Mo瞠sz okre郵i warunki przechowywania lub dost瘼u mechanizmu cookie w Twojej przegl康arce.